ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΙΠΕΡΤΗΣ 19 Mar,2018
1 / 13
2 / 13
3 / 13
4 / 13
5 / 13
6 / 13
7 / 13
8 / 13
9 / 13
10 / 13
11 / 13
12 / 13
13 / 13

Ομιλία Λούη Περεντού σε Τιμητική εκδήλωση "Ογδόντα χρόνια από το θάνατο του Δ.Λιπέρτη"


Κάπως άβολα νοιώθω που θα σας μιλήσω για το Δημήτρη Λιπέρτη. Με την ευκαιρία των 80 χρόνων από το θάνατό του, η εκδήλωση αυτή έχει για μένα μεγάλη σημασία και, ειλικρινά θα ήθελα να ήταν στη θέση μου κάποιος που ασχολήθηκε  πολύ με το μεγάλο μας ποιητή.

Από την αρχή, λοιπόν, δηλώνω ότι συγκυρία γεγονότων με έφεραν απόψε στο βήμα αυτό. Τρείς φίλοι που θα μπορούσαν να αναπτύξουν το θέμα πολύ καλύτερα από εμένα, δε μπορούσαν να είναι μαζί μας ή να παρουσιάσουν το θέμα για διάφορους λόγους. Η αγαπητή Ανίτα Ιακωβίδου-Andrieu, ο σεβαστός ιερομόναχος Σωφρόνιος Μιχαηλίδης και η Ουρανία Σεβέρη. Τους ευχαριστώ θερμά και τους ζητώ να δουν με επιείκεια την παρουσίαση αυτή.

Δε θα μπω σε πολλές λεπτομέρειες σχετικά με τη ζωή και το έργο του Δημήτρη Λιπέρτη. Με την ευκαιρία, όμως της έκθεσης αυτής καθώς και των αποκαλυπτηρίων της προτομής του Δημήτρη Λιπέρτη στη γειτονιά του , που θα γίνουν την Κυριακή 26 Νοεμβρίου, μπήκα στον πειρασμό να δημιουργήσω ένα πρωτότυπο μωσαϊκό για τον Ποιητή, χρησιμοποιώντας πληροφορίες από σχετικές μελέτες των τριών προαναφερθέντων. Προσθέτοντας παράλληλα και μέρος δικής μου εργασίας , σχετικής με εορτασμό που έγινε στο παλιό Γ.Σ.Ζ. το 1935, με την ευκαιρία των εβδομήντα χρόνων του ποιητή.

Γεννήθηκε το 1866 σ’ένα από τα σπίτια που περιέβαλλαν τη Σωτήρα, όπου και ο ναός του Σωτήρος. Μεγάλωνε σε μια εύπορη οικογένεια και σε εκκλησιαστικό περιβάλλον, μια και ο αδερφός της μητέρας του, Μελέτιος,  ήταν αρχιμανδρίτης Λάρνακος από το 1843 μέχρι το 1917. Συγγενής του επίσης ήταν ο εφημέριος της Σωτήρας Χαρίτων ο Ιερομόναχος, που εκτελούσε χρέη διδασκάλου και που έμαθε τα πρώτα γράμματα στον ποιητή. Φοίτησε στο σχολείο της ενορίας Σωτήρας  και μετά στο Σχολαρχείο της πόλης, ενώ πριν πάει για σπουδές στη Βηρυτό, στο κολλέγιο των Ιησουητών και στο Αμερικανικό, φοίτησε ένα μήνα στην Ελληνική σχολή Λεμεσού.

Για να συμπληρώσει τις σπουδές του ο νεαρός Λιπέρτης αναγκάστηκε να παραμείνει τέσσερα χρόνια στο εξωτερικό (1880-1884). Κατά την εκεί παραμονή του θα χάσει τις τρεις  του αδεφές σε νεαρή ηλικία. Αυτός ο θάνατος θα τον σημαδέψει και θα το εκφράσει καθαρά μέσα από τη δεύτερη στροφή του ποιήματός του «Οι στόνοι μου».

Επιστρέφει στη Λάρνακα το 1884, μένει με τους γονείς του και εργάζεται στον εμπορικό οίκο Turner.  Το 1885 χάνει τον πατέρα του και τον επόμενο χρόνο τη μητέρα του. Καταφεύγει στον Μελέτιο και μένει στη Μητρόπολη μέχρι το 1890. Παρόλη τη μόρφωσή του ο Λιπέρτης θα συναντήσει μεγάλες δυσκολίες στον επαγγελματικό τομέα και θα έχει πολλές οικονομικές δυσχέρειες.

Ο Λιπέρτης υπήρξε στα νειάτα του φτωχός. Έντιμος κι υπερήφανος όμως πάντοτε και παντού. Έζησε με μια λιτότητα σεμνή κι αξιοπρεπή. Η όλη του ζωή ήταν μια αλυσίδα δοκιμασιών και ταλαιπωριών, τις οποίες όμως αντιμετώπιζε σαν αληθινός φιλόσοφος. Στη ζωή του ήταν πάντα ευθύς, μειλίχιος, φιλάνθρωπος, έντιμος κι ευσεβής, ένας άνθρωπος άδολος και αγνός, χωρίς ίχνος πονηρίας. Έγραφεν ό,τι πίστευε, κι εζούσε και εφάρμοζε πάντα ό,τι έγραφε.

Τα Ελληνικά διδάχθηκε από τον λόγιο κι ελληνιστή Ιερώνυμο Μ.Βαρλαάμ, ο οποίος του καλλιέργησε τη ψυχή και το πνεύμα του, και προς τον οποίον ο Λιπέρτης ένοιωθε πάντοτε βαθειάν αγάπη και ευγνωμοσύνη. Συνδέονται με  φιλία και διατηρούν  αλληλογραφία.

Το 1887 προσλαμβάνεται και εργάζεται ως δόκιμος γραφέας στο δικαστήριο  Λάρνακος  και ακολούθως, από το 1892 μέχρι το 1899 θα ασκήσει διάφορα επαγγέλματα, όπως επόπτης ακτοφυλακών, υπεύθυνος δια την ασθένεια αμπελιών, υπεύθυνος εις την καταγραφήν των ζημιών ακρίδας.

Αργότερα μεταβαίνει στην Αίγυπτο προς ανεύρεση εργασίας, Μετά ανιχνεύουμε τον ποιητή στη Νεάπολη της Ιταλίας όπου, για 6 περίπου μήνες παρακολουθεί μαθήματα Φιλοσοφίας. Το 1900-1 τον βρίσκουμε στην Ελλάδα για να σπουδάζει Θεολογία. Με την επιστροφή του διδάσκει Αγγλικά και Γαλλικά στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας, και παράλληλα  για δυο χρόνια στο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης και το Παγκύπριο Γυμνάσιο. Διορίζεται διευθυντής της Εμπορικής Σχολής Λεμύθου και τελικά διδάσκει επι τριάντα χρόνια στην Αγγλική σχολή Λευκωσίας.

Πριν αρχίσει να γράφει στην Κυπριακή διάλεκτο, ο Δημήτρης Λιπέρτης είχε εκδόσει δύο ποιητικές συλλογές , τη «Χαλαρωμένη Λύρα» ( 1891), αφιερωμένη στο δάσκαλό του Ιερώνυμο Βαρλαάμ και τους «Στόνους» ( 1898). Αφού εγκατέλειψε την καθαρεύουσα για είκοσι και πλέον χρόνια, ο Λιπέρτης εκδίδει το 1923 τα «Τζιυπριώτικα Τραούδκια» σε τρεις τόμους. Σ’αυτά δίνει πολλές φορές ανάγλυφη ζωντανή  και πιστή την εικόνα της Κυπριακής ψυχής με ακάλυπτες, ανόθευτες, απλαστογράφητες και αυτούσιες τις χαρές, τις λύπες, τις αγάπες, την ευσέβεια, τις αρετές, τα ελαττώματα, τις προσδοκίες, τις αντιλήψεις, τους πόνους, τη φιλοσοφία, τα παράπονα, τη σκεπτική διάθεση, τις ανησυχίες, την ψυχοσύνθεση , την αφέλεια και την πολυλογία του Κύπριου χωρικού. Αφιέρωσε το έργο το στην ευεργετική προσπάθεια της εξύψωσης και ωραιοποίησης των ηθών, στην προσπάθεια την γεμάτη από ηθική ομορφιά να κάμει τον κόσμο να αγαπήσει κάθε τι το ωραίο κι ευγενικό κάθε τι το αληθεινό κι υψηλό. Στην ποίηση του Λιπέρτη η φύση παίζει σημαντικό ρόλο και το διδακτικό στοιχείο είναι από τα ουσιώδη χαραχτηριστικά του γνωρίσματα. Επίσης  ένα μεγάλο μέρος των ποιημάτων του είναι αφιερωμένο στον έρωτα και στην αγάπη, αλλά στην αγάπη που μένει πάντα σταθερή  και πιστή «σαν του κάστρου ριζιμιά». Ο ίδιος αγάπησε πολύ μιαν ωραιοτάτην κόρη της Σκάλας, η οποία όμως δεν ανταποκρίθηκε στον έρωτά του, κι έγινεν αφορμή να μείνει άγαμος.

Συμμετείχε ενεργά στην πολιτιστική ζωή της Λάρνακας.  Αρκετές φορές τον βρίσκουμε ν’απαγγέλει ποιήματά του σε δημόσιες εκδηλώσεις, σε μουσικοφιλολογικές επερίδες του ΑΠΟΕΛ, του Πεζοπορικού  και στο «Αναγνωστήριο του Λαού». Ακόμη και σε Θεατρικές παραστάσεις για κοινωφελείς σκοπούς έλαβε μέρος, όπως για το Νοσοκομείο Λάρνακος το 1890 και  σε μια άλλη περίπτωση με μέλη της οικογένειας Πιερίδη και άλλους φιλότεχνους . Το 1925 εκλέγηκε Επίτιμο μέλος του  Δραματικού και Καλλιτεχνικού Ομίλου που ίδρυσε ο άρτι αφιχθείς από τις σπουδές του Ζήνωνας Πιερίδης.  Το 1896 απαγγέλλει ποιήματα στα διαλείμματα παραστάσεων ελληνικών Θιάσων.

Είχε φιλικές σχέσεις με αρκετούς Λαρνακείς. Εκτός από τον Ιερώνυμο Βαρλαάμ, ήταν φίλοι με τον Παύλο Βαλδασερίδη, ο οποίος και τον χαρακτήρισε ώς τον «Κύπριο Μιστράλ», τον Οδυσσέα Ευρυβιάδη, την οικογένεια της Μαρίτσας Πετρίδου, με την οποία παραθέριζαν τα καλοκαίρια στη Βάσα Κοιλανίου και τον Ζήνωνα Πιερίδη. Στην έκθεση θα δείτε φωτογραφίες και έγγραφα από τα αρχεία τους.

Το 1935, δυο χρόνια πριν το θάνατό του, σε όλες σχεδόν τις πόλεις έγιναν εκδηλώσεις προς τιμήν του Δημήτρη Λιπέρτη. Υπάρχουν αρκετές σχετικές αναφορές στον τύπο της χρονιάς εκείνης.


ΓΙΟΡΤΗ ΓΙΑ ΤΑ 70ΧΡΟΝΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΛΙΠΕΡΤΗ ΣΤΗ ΛΑΡΝΑΚΑ

Η αναφορά μας αυτή θα μας πάρει 80 χρόνια πίσω, μια περίοδο γενικών αναταραχών στην Κύπρο, όπου οι Άγγλοι προσπαθούσαν να επιβάλουν τη  διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας στα σχολεία και έλεγχαν κάθε προσπάθεια για εκδηλώσεις εθνικού περιεχομένου.

Στο αρχείο του Γ.Σ.Ζ., ένα από τα σημαντικότερα που υπάρχουν στη Λάρνακα και, πιστεύω στην Κύπρο, διασώζονται αριθμός επιστολών σχετικών με την εκδήλωση που διοργανώθηκε στο χώρο του γηπέδου στις 23 Ιουνίου 1935.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφέρω ότι το 2010, με την άδεια του τότε προέδρου του Δ.Σ. του Γ.Σ.Ζ. Μιλτή Μιχαηλίδη και τη βοήθεια της γραμματέως Ιωάννας Μιχαήλ  έγινε σάρωση των σημαντικότερων εγγράφων που βρέθησαν σε παλιά φάιλς, καλύπτοντας την περίοδο  από το 1900 μέχρι περίπου το 1960. Υπάρχουν βιβλία πρακτικών, μητρώο μελών, αποδείξεις, επιστολές, προγράμματα και αποτελέσματα αγώνων και χιλιάδες άλλα έγγραφα. Ακόμη πιο σημαντικά είναι  η αλληλογραφία μεταξύ του Γ.Σ.Ζ. και των άλλων Ελληνικών Συλλόγων ( Ελλάδας, Αιγύπτου)  και Κυπριακών Γυμναστικών συλλόγων, κυρίως εκείνων της κατεχόμενης πατρίδας μας.

Με επιστολή ημερομηνίας 18 Μαίου 1935, ο Πρόεδρος του Γ.Σ.Ζ. Κλεόβουλος Μεσολογγίτης, ανακοινώνει στον Δημήτρη Λιπέρτη την  απόφαση του Δ.Συμβουλίου του Γ.Σ.Ζ. και της ΕΠΑ για να τιμηθούν τα 70χρονα του ποιητή.

«...Ευελπιστούμεν, ότι δεν θα υπάρξωσι λόγοι κωλύοντες υμάς, όπως παράσχητε την λίαν ευχάριστον ευκαιρίαν εις την γενέτειράν σας, δια να εκδηλώση τα προς υμάς αισθήματα της απείρου εκτιμήσεώς της και της εγκαρδίου αγάπης της».

Την αμέσως επόμενη μέρα, ο Λιπέρτης  ευχαριστεί «εγκαρδίως δια την ευγενικήν πρωτοβουλίαν και ευγνωμονεί ολοψύχως δια την τιμητικήν χειρονομίαν».

Τις επόμενες  μέρες , επιστολές αποστέλλουν στο  Γ.Σ.Ζ. αρκετοί που θέλουν να συμβάλουν στη γιορτή. Ο Ξάνθος Λυσιώτης, ο Έρμαν Ζιρίγκοβιτς , ο Αναπληρωτής Κιτίου Αρχιμ. Μακάριος Μαχαιριώτης,  το  Παγκύπριο Εμπορικό Λύκειο, και μάλιστα ο καθηγητής Κλεόβουλος Παπακυριακού προτείνει να μιλήσει με  θέμα «Η ειδυλλιακή ποίησις εν Ελλάδι από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον», με την παράκλησιν όπως « η τελετή του εορτασμού γένηται εν κλειστώ χώρω, καθότι, πάσχων εκ φαριγγίτιδος δεν θα εγενόμην ακουστός εν χώρω αναπεπταμένω»!

Η εκδήλωση γίνεται τελικά «εν χώρω αναπεπταμένω», στο Γ.Σ.Ζ. και μαζεύεται όλη η Λάρνακα.

Η εφημερίνα ΠΡΩΙΝΗ της 25.6.1935, γράφει.

«Άνω των 1500 ατόμων, του  γυναικείου φύλου αντιπροσωπευθέντος επαρκώς, παρηκολούθησαν την εορτήν, η οποία εδόθη στο Γ.Σ.Ζ. δια την εβδομηκονταετηρίδα του κ Δ.Θ.Λιπέρτη. Εισαγωγήν υπό του Προέδρου του Γ.Σ.Ζ. Κλεόβουλου Μεσολογγίτου, εμβατήριον υπό του Μουσικού Ομίλου Ερασιτεχνών Λάρνακος, προσφώνησιν εκ μέρους της Εκκλησίας υπο του πανοσ. Αρχιμανδρίτου κ. Μακαρίου Μαχαιριώτου και προσφοράν αναμνηστικής εικόνος.  Ηκολούθησεν η ομιλία υπο του κ.Μ.Γ.Νικολαίδου και απαγγελία ποιημάτων του κ. Λιπέρτη  υπό της δίδος Γαβριέλλας Μ.Γ.Νικολαίδου χειροκροτηθείσης ενθουσιωδώς. Το 1ον μέρος επερατώθη δια μουσικής εκτελέσεως του Μ.Ο.Ε.Λ. ( ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ ΛΑΡΝΑΚΟΣ) συνοδεία τραγουδιού. Το δεύτερο μέρος της γιορτής ήρχισεν ο καθηγητής της φιλολογίας κ.Κλεόβουλος Παπακυριακού  δι  ομιλίας του «περί ειδυλλιακής ποιήσεως». Ηκολούθησεν ομιλία του κ.ΞάνθουΚ.Λυσσιώτη και απαγγελία υπό του ιδίου, ιδικού του ποιήματος. Τον τελευταίον αντικατέστησεν στο βήμα ο συμπολίτης  μας κ.Κόκος Μαυροϊδης  (με) απαγγελίαν εμπνευσμένον ποίημά του προς τιμήν του κ.Λιπέρτη. Ακολούθως εγένετο μουσική εκτέλεσις υπό του Μ.Ο.Ε.Λ. η δε γιορτή επερατώθη δι απαγγελίας του  θαλερού ποιητού μας των ακολούθων ποιημάτων του. «Της λύπης παίζεμαν τζιαι στάμαν», «Η Φτώσια», «η Αρκοντιά», «Τ’αρφανά», «Απόν ακρόννεται γονιού παρά γωνιάς τζιοιμάται», «Παρατζιελιά», « Τ’άχτιν της» και «Η Γιαλλουρού».

Ο ισολογισμός που ετοίμασε το Δ.Σ. του Γ.Σ.Ζ. μας λέει ότι το σύνολο των εσόδων ( από εισφορές) ήταν 2 λίρες και δεκαεννέα σελίνια, τα δε ισόποσα έξοδα  αφορούσαν τις προσκλήσεις, τα εκτυπωτικά, τα μεταφορικά πιάνου και το ενοίκιο των καρεκλών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, όπως ήταν οι κανόνες που επέβαλε η Αγγλική Διοίκηση, έπρεπε για τέτοιες εκδηλώσεις να έδινε τη σχετική άδεια ο Διοικητής της Λάρνακας. Μετά από επιστολή του Γ.Σ.Ζ. ημερομηνίας 20 Μαίου και υπενθύμιση στις 12 Ιουνίου, ο Διοικητής έδωσε τελικά την έγκρισή του την  ίδια  μέρα της υπενθύμισης.

Έτσι τίμησε η γενέτειρά του τον ποιητή. Είναι  τιμή που το Γ.Σ.Ζ. πρωτοστάτησε στη γιορτή αυτή. Ο χρόνος δικαίωσε την εκτίμηση που η Λάρνακα έτρεφε για τον Δημήτρη Λιπέρτη.

Είπαμε στην αρχή ότι η εκδήλωση αυτή γίνεται με την ευκαιρία των 80 χρόνων από το  θάνατο του Δημήτρη Λιπέρτη. Φέτος είναι και τα 100 χρόνια από το θάνατο του Βασίλη Μιχαηλίδη. Πρέπει να πούμε ότι, παρά τις επιφυλάξεις μερικών για την επαναφορά θεμάτων όπως εκείνο της αναγνώρισης του έργου όσων προσφέρουν στην κοινωνεία, η ιστορία απο μόνη της μας  αποδεικνύει ότι  ο πολιτισμός είναι η πεμπτουσία της  προόδου ενός λαού. Η γλώσσα μας η  Ελληνική στάθηκε η ραχοκοκκαλιά της  επιβίωσής μας. Ενισχυμένη με τα ήθη, τα έθιμα και τη θρησκεία, κράτησαν αιώνες αναμμένη τη φωτιά της φυλής μας. Και δεν τα λέω αυτά με κανένα εθνικιστικό υπονοούμενο. Θέλω να πώ ότι χωρίς τα δημιουργήματα των  λογοτεχνών μας, χωρίς τη μουσική των μουσικών μας, χωρίς τα καλλιτεχνήματα των  πνευματικών δημιουργών, δε θα μπορούσαμε σήμερα να έχουμε τις βάσεις για την ύπαρξη μας.

Ευχαριστώ όλους όσους συνέβαλαν στην  αποψινή εκδήλωση. Πρώτα τους φίλους   Ανίτα Ιακωβίδου-Andrieu,  ιερομόναχο Σωφρόνιο Μιχαηλίδη και  Ουρανία Σεβέρη για τη συμβολή τους στην παρουσίαση του Δημήτρη Λιπέρτη. Επίσης ευχαριστώ πολύ όλους όσους μου παραχώρησαν φωτογραφίες για την έκθεση. Το Ίδρυμα Φοίβου Σταυρίδη-Αρχείο Λάρνακας, τη Μαρία Πετρίδου, τον ιερ.Σωφρόνιο Μιχαηλίδη, τη Λώρα Ιακωβίδου και τον Κωστάκη Τοφαρίδη,.

Τελειώνοντας θέλω να πω ότι η απόφαση της Ένωσης Κυπρίων Οικοκυρών Λάρνακας-Αμμοχώστου έρχεται στην κατάλληλη στιγμή να τιμήσει ένα δημιουργό που λάτρεψε το Παγκύπριο κοινό, που τα τραγούδια του είναι σε κάθε σοβαρή πολιτιστική εκδήλωση, ένα Λαρνακέα που διαχρονικά αποδεικνύει το αυτονόητο. Ότι, για να πάει μπροστά μια κοινωνία, θα πρέπει όλοι μας να είμαστε ενεργοί πολίτες. Ο Δημήτρης  Λιπέρτης ήταν ένας πραγματικός ενεργός πολίτης και μάλιστα σε πολύ δύσκολους καιρούς.

20.11.2017

Powered by Froala Editor

ΛΟΥΗΣ ΠΕΡΕΝΤΟΣ